De gemeenteraadsverkiezingen in Tynaarlo hebben geleid tot een politieke aardverschuiving. D66 is met vier zetels de grootste partij geworden en neemt het initiatief in de formatie. De partij heeft inmiddels oud-senator en bestuurder Henk Pijlman aangewezen als informateur om de eerste gesprekken tussen partijen te begeleiden.
De uitslag laat een sterk versnipperd politiek landschap zien. D66 (4 zetels) wordt gevolgd door GroenLinks (4), terwijl VVD, PvdA, Tynaarlo Vooruit en Leefbaar Gemeentebelangen allemaal op drie zetels uitkomen. CDA en Liberaal Tynaarlo NU behalen ieder twee zetels en de ChristenUnie één. Het is daarmee niet alleen een overwinning voor D66, maar vooral een herschikking van de lokale macht.
Winnaars: D66 en nieuwe dynamiek
De winst van D66 komt niet uit de lucht vallen. De partij voerde de afgelopen vier jaar oppositie en lijkt daarvan te hebben geprofiteerd. Lijsttrekker Herman van Os spreekt van een duidelijke opdracht van de kiezer. Hij wil snel aan de slag met de formatie en houdt alle opties open. ‘We sluiten niemand uit, we gaan met iedereen het gesprek aan. Het gaat om de inhoud,’ aldus Van Os. In het eigen persbericht benadrukt D66 dat het wil bouwen aan een ‘daadkrachtig, groen en betrokken lokaal bestuur’ en dat het de gesprekken open en eerlijk wil voeren. Naast D66 zijn ook VVD en Tynaarlo Vooruit duidelijke winnaars. Beide partijen komen – vanuit een zwakke of nieuwe positie – direct op drie zetels binnen en claimen daarmee een serieuze rol in de formatie.
Tynaarlo Vooruit: signaal van onvrede
Vooral de entree van Tynaarlo Vooruit is politiek interessant. De partij van Miguel Ririhena leek gedurende de avond zelfs even de grootste te worden, maar eindigt uiteindelijk op drie zetels. Toch is de betekenis van die uitslag groter dan het aantal zetels doet vermoeden. Ririhena ziet het als een duidelijk signaal van de kiezer: ‘Hier gaat een andere wind waaien en dat moet ook. Mensen zijn die zurigheid zat.’ Die boodschap raakt aan een bredere analyse: de verkiezingen lijken niet alleen over inhoud te zijn gegaan, maar ook over bestuurscultuur.
Verliezers: Leefbaar en Liberaal Tynaarlo NU
De grootste klap valt bij Leefbaar Gemeentebelangen. De partij halveert van zes naar drie zetels en verliest daarmee haar dominante positie. Jarenlang bepaalde Leefbaar in grote mate de koers van het gemeentebestuur; die vanzelfsprekendheid is nu verdwenen. Ook Liberaal Tynaarlo NU moet incasseren. De combinatie van Tynaarlo NU en Liberaal Tynaarlo, die voorheen samen goed waren voor zes zetels, houdt er nog slechts twee over. Daarmee is ook hier sprake van een forse afstraffing door de kiezer. De PvdA blijft met drie zetels stabiel in omvang, maar speelt politiek gezien geen vanzelfsprekende hoofdrol meer. In vrijwel alle coalities is de partij niet noodzakelijk.
Formatie: veel smaken, weinig vanzelfsprekendheden
De grote vraag is nu: wie gaat met wie? D66 heeft als grootste partij het initiatief en heeft met de aanstelling van informateur Pijlman de eerste stap gezet. Maar eenvoudig wordt het niet. De raad is versnipperd en geen enkele combinatie ligt direct voor de hand. Een voor de hand liggende variant is een coalitie van D66, GroenLinks en bijvoorbeeld VVD of Tynaarlo Vooruit. Daarmee ontstaat een combinatie die recht doet aan de verkiezingsuitslag, waarin juist deze partijen winst boekten.
Een andere optie die rondzingt, is een coalitie van D66, GroenLinks, PvdA en Leefbaar Gemeentebelangen. Die combinatie zou een ruime meerderheid hebben. Toch ligt die variant politiek gevoelig. Twee van de vier partijen, Leefbaar en in mindere mate PvdA, hebben immers verloren. In politieke zin voelt zo’n coalitie dan al snel als een voortzetting van het oude, terwijl de kiezer juist een andere richting lijkt te hebben gekozen. Juist dat maakt de positie van partijen als VVD en Tynaarlo Vooruit interessant. Zij vertegenwoordigen de ‘nieuwe wind’ waarover Ririhena spreekt en worden ook door Van Os expliciet genoemd als belangrijke spelers in de uitslag.
Personele gevolgen: einde van een tijdperk?
De politieke verschuiving kan ook gevolgen hebben voor het college. In het gemeentehuis wordt er rekening mee gehouden dat wethouders Jurryt Vellinga (Leefbaar) en Jelbrich Peters mogelijk niet terugkeren. Zeker voor Vellinga, lijsttrekker van Leefbaar, zou dat het einde betekenen van een periode waarin zijn partij een centrale rol speelde in het bestuur.
Welke coalitie er ook komt, de inhoudelijke uitdagingen blijven onverminderd groot. Dossiers als de opvang van asielzoekers, de ontwikkeling van dorpscentra met name in Vries en de toekomst van Groningen Airport Eelde vragen om keuzes. Maar de verkiezingsuitslag maakt duidelijk dat het niet alleen om die dossiers gaat. De kiezer heeft ook een oordeel geveld over de manier waarop de politiek functioneert.
Conclusie: opdracht tot verandering
De winst van D66 is duidelijk, maar nog belangrijker is de bredere boodschap van deze verkiezingen: macht wordt gedeeld, oude zekerheden zijn verdwenen en nieuwe spelers dienen zich aan. De formatie in Tynaarlo wordt daarmee niet alleen een rekensom, maar vooral een politieke test: wie weet de roep om verandering daadwerkelijk om te zetten in een stabiel en geloofwaardig bestuur?